به چیزهای اطرافمان بی‌توجه شده‌ایم. شاید به دلیل ماشینی شدن زندگی، مشغله‌های فراوان آدم‌ها یا دل‌مشغولی‌های متعددی که این روزها پیش روی بشر قرار دارد. شاید هم به این دلیل که بعضی چیزها را آن‌قدر همه‌جا و هر روز می‌بینیم که دیگر برایمان چندان به چشم نمی‌آیند؛ یا حتی اگر به ارزش آن‌ها واقف باشیم، کمتر به آن‌ها توجه می‌کنیم.
یکی از همین چیزهایی که به‌سادگی از کنارش می‌گذریم و کمتر به آن توجه داریم، درخت است. بله، درخت! در اینجا نمی‌خواهم از نقش درخت در سلامت روانی و جسمی انسان‌ها، تأثیر آن بر محیط زیست و جنبه‌های دیگرش داد سخن بدهم؛ هرچند در همه این زمینه‌ها، درخت نقشی انکارناپذیر و ارزشمند دارد. بلکه در این فرصت، می خواهم درخت را از منظر عنصری ازجهان نامتناهی بررسی کنم که برای جامعه بشری حرفهای بسیاری دارد.
شکل 1- تصویری از شاهنامه با موضوع؛ «رسیدن اسکندر به درخت گویا» - شاهنامه دوره ایلخانی - آرشیو رسمی مؤسسه اسمیتسونین در واشنگتن
به قول سعدی شیرین سخن؛
برگ درختــــــان سبـــز در نظرهوشیار هرورقش دفتریست معرفت کردگار
یا به روایتی دیگر:
برگ درختان سبز، پیش خداوند هوش هرورقی دفتریست معرفت کردگار
درخت در نگاه انسان امروز، اغلب موجودی خاموش است؛ چیزی که می‌توان آن را کاشت، هرس کرد، قطع کرد یا از سایه‌اش بهره برد. اما در خیال ایرانی، درخت گاه سخـن می‌گوید، هشدار می‌دهد و حتی از سرنوشت انسان آگاه است. داستان به هم رسیــدن اسکندر و درخت گویا، که در شاهنامه روایت شده است، یکی از نمونه‌های درخشان پیوند انسان با طبیعت به شمار می‌رود.
اما برای انسان امروز، دریافت پیام طبیعت چگونه ممکن است؟ آیا برای شنیدن پیام آن، باید طبیعت به سخن درآید؟ آیا باید زبان ویژه موجودات طبیعت را بیاموزیم تا بتوانیم سخن آن‌ها را دریابیم؟ یا شاید با نگاهی ژرف‌تر و تأملی بیشتر نیز بتوان طبیعت را فهمید؟
مشکل امروز ما این نیست که درخت زبان ندارد؛ درخت هیچ‌گاه به زبان ما سخن نگفته است. شاید مشکل اینجاست که ما دیگر توان درک و شنیدن آن را از دست دادهایم.
دردسرتان ندهم؛ وقتی به پارک می‌روم و مشغول راه رفتن، دویدن یا نرمش هستم، حدود یک ساعت فرصت دارم تا با دقت بیشتری به درختان نگاه کنم؛ به تنه‌هایشان، به برگ‌هایشان، به طراوت یا خشکی و پژمردگی‌شان و به نقش‌ها و طرح‌های طبیعی یا مصنوعی که بر تنه آن‌ها شکل گرفته است. در آن فرصت، نگاه می‌کنم و فکر می‌کنم. بعضی وقت‌ها هم برایشان داستان‌هایی سرهم می‌کنم. همین‌ها روزم را می‌سازد و حسابی لذت می‌برم. اصلاً فکر نوشتن درخت‌نامه از همین‌جا به سرم افتاد. با خودم گفتم بنویسم؛ شاید برای دیگران هم، مثل من، جالب و درس‌آموز باشد.
ما در باغچه خانه یا محوطه آپارتمانمان درخت داریم و به آن‌ها رسیدگی هم می‌کنیم. اگر درختی را در پارک نزدیک خانه‌مان بشکنند یا قطع کنند، قلبمان به درد می‌آید و از شهرداری انتظار داریم در خیابان‌ها، معابر و پارک‌ها درختان بیشتری بکارد تا شهرمان سرسبزتر شود. اما چرا از درختان حرف نمی‌زنیم؟ چرا از آن‌ها درس نمی‌گیریم؟ برای مثال، درختی که جلوی خانه‌مان خودبه‌خود روییده است، درختی که سر کوچه، با آن قامت تنومند، سال‌های سال ایستاده یا درختی که در پارک، چتر زیبایش را گسترده است، هرکدام چه درسی برای ما دارند؟ روایتگر چه قصه‌ای هستند؟
این شد که به فکر درخت نامه افتادم. نمیدانم چقدر جذاب خواهد بود و چقدر ادامه پیدا خواهد کرد. ولی بالاخره تصمیم گرفتم آن را بنویسیم. قاعدتا این مطلب را باید به عنوان درخت نامه شماره 1 می‌نوشتم ولی نمیدانم به چه دلیل، شماره 1 را با موضوع راست قامتی نوشتم و این مقدمه شد شماره 2. همین.